دیشب به طور اتفاقی بخشی از برنامه "شوک" را از تلویزیون دیدم . برنامهای راجع به خطرات اینترنت، جرایم سازمان یافته اینترنتی و پراز هشدار به والدین برای نظارت بر نوع استفاده کودکان از کامپیوتر. اگرچه ساخت چنین برنامههایی که درصدد آگاهی بخشی به افراد در زمینه سوء استفادهها و جرایم اینترنتی است، در ذات خود کار مثبتی است اما این موضوع نباید به نفی یکسره اینترنت و نتایج مثبت و مفید آن بینجامد.
یادم می آید اولین درس از اولین کلاس فضای مجازی دکتر عاملی این بود که "فضای مجازی و واقعی دوقلوهای همزاد هستند". هر چند اخیرا با این تمثیل مشکل پیدا کردهام اما نفس پیوستگی این دو فضا و این موضوع مهم که هر چه در جهان واقعی وجود دارد می تواند مشابهی نیز در فضای مجازی داشته باشد بسیار آموزنده است.
در واقع همه آنچه ما را در استفاده از اینترنت نگران میکند اعم از سکس، فحشا، خشونت، کلاهبرداریها، تهدید و سرقت اطلاعات، ترویج خرافه پرستی، تبلیغات ضد دینی، مواد مخدر و ... در جهان واقعی نیز وجود دارد. به عبارت دیگر، اگر کسی بخواهد به این زمینهها گرایش داشته باشد، در جهان واقعی نیز میتواند چنین کند. البته این موضوع کاملا قابل پذیرش است که فضای مجازی تسهیل کننده این موارد است و اگر فردی به هر دلیل در دنیای واقعی تمایل به انجام برخی اعمال دارد اما فضایی برای انجام آن ندارد میتواند در این فضا به راحتی به آن دست یابد.
به نظر من بهترین توصیه به والدین این نیست که مدام به مونیتور کامپیوتر فرزندشان سرک بکشند، سی دی ها، فایلها و برنامههای دانلود شده کامپیوترش را چک کنند یا اگر کمی باهوش تر باشند تاریخچه مراجعات روزانه اش را به سایت های مختلف در بیاورند (که البته اکثر والدین چنین کاری را بلد نیستند). به هرحال اینها راه حل نیست فقط کودکانمان را به سمت پنهانی تر کردن اعمالی از این دست سوق می دهد. به نظر من بهترین توصیه اینست که به فرزندانمان فضا و امکان تجربه های واقعی را بدهیم. حتی اگر شکست بخورند به آنها اجازه دهیم از شکست هایشان تجربه کسب کنند و شیوه ای از زیست آگاهانه نسبت به نتایج هر انتخاب را در پیش بگیرند.
در واقع مساله اینست که اگر کسی طعم یک دوستی سالم را چشیده باشد اساسا تمایلی به تجربه روابط ناسالم، خارج از هنجارهای اجتماعی و بیمارگونه نخواهد داشت. اگر معنی درست حیا، عفت و احترام واقعی را درک کرده باشد مطمئنا در فضای مجازی نیز به حریم خصوصی کسی تجاوز نخواهد کرد اما کسی که در دنیای واقعی یا اساسا تجربه ای ندارد و یا تجربه های خوبی ندارد طبیعی است که در این فضا با این همه امکان تجربه کردن مانند یک جستجو گر کنجکاو عمل می کند و بعید نیست که گرفتار هم بشود.
در نهایت اینکه یادمان باشد فضای مجازی حائز ویژگی های مثبتی است که همین ویژگی ها آن را پیشتاز تحقق رویای توسعه ایران در سالهای اخیر ساخته. پس بهتر است به جای نفی یکسره اینترنت و فضای مجازی به فکر استفاده آگاهانه از این فضا و قوی تر کردن خودمان برای پیشگیری از آسیبهای آن باشیم.